X
تبلیغات
علمی و پژوهشی - روش تحقیق آزمایشی
روش تحقیق آزمایشی پنجشنبه بیست و هفتم تیر 1392 16:1
 

 

 

موضوع:      تحقیق آزمایشی

کارتحقیقی وکنفرانس درس:             روش های تحقیق کمی وکیفی

مقطع:              دکتری

رشته تحصیلی:          جامعه شناسی                     

 

گرایش:       مسائل اجتماعی ایران

چکیده:

درهمه تحقیقات اجتماعی ازروش های علمی استفاده می شود,امافنون ویژه ای که برای گردآوری وتحلیل داده ها وجوددارد,درتحقیقات مختلف جامعه شناسی متفاوت است.یکی ازروش های تحقیق ,روش آزمایشی است که به سه شیوه آزمایشگاهی,میدانی وطبیعی درتحقیقاتاجتماعی مورداستفاده قرارمی گیرد.دراین نوع ازتحقیق همه متغیرها جزیک متغیر (مستقل),ثابت نگهداشته می شودیاتحت نظارت قرارمی گیردوجامعه شناس به ثبت وضبط آنچه درحین آزمایش ودستکاری متغیرمستقل اتفاق افتاده می پردازد.جامعه شناس برای فهم پگونگی این تاثیرات موضوع موردمطالعه خودرابه یک گروه کنترل ودست کم یک گروه آزمایش تقسیم می کند.هدف ازگروه کنترل,ایجادمبنایی ثابت برای مقایسه است.متغیرمداخله گر(مستقل)درگروه آزمایشی اعمال شده,نتیجه بدست آمده باگروه کنترل مقایسه می گرددتابه نتایج معنی داری برسیم.یکی ازمواردمهم دراین روش چگونگی تشکیل گروههای کنترل وآزمایشی است.محقق اجتماعی معمولا این کاررابه دوروش:گزینش تصادفی وگزینش زوج های همانند انجام می دهد.

مفاهیم کلیدی:

تحقیق آزمایشی؛گروه کنترل؛گروه آزمایشی؛متغیرمستقل؛متغیروابسته
مقدمه
آزمایش دقیق ترین ودرعین حال پیچیده ترین شکل پژوهش علمی است.یکی از ویژگیهای عمده این روش کنترل است وبا عنایت به این ویژگی است که پژوهشگر توانایی تعیین روابط علت ومعلولی بین متغیرهای مورد پژوهش رادارد.به عبارت دیگر هدف آزمایش استنباط روابط علت ومعلولی بین پدیده هایی است که مورد کنترل قرارگرفته اند.به همین دلیل بحث ازعلیت وویژگی های روابط علی بین متغیرها ازمباحث عمده درتحقیق آزمایشی می باشد.مقاله حاضربراساس کنفرانس ارائه شده درکلاس روش های تحقیق کمی وکیفی استاد محترم سرکارخانم دکترترکمان تهیه وتنظیم شده است .مداخلات وسوالاتی که استاددرحین کنفرانس داشتندازنکات عمده ای است که درتنظیم نهایی مقاله مدنظرقرارگرفته است.درتهیه مقاله به منابع مختلف ومتعدد مراجعه گردیده ؛بخصوص دواثرمستقل روش شناسی آزمایشی,اثر"لاربی کریستینسن "وطرح آزمایشی درتحقیق روانی؛اثر"آلن.ادواردز"مورداستفاده قرارگرفته است.

ماهیت آزمایش

 روش آزمایش اولین بار توسط گالیله در سال 1589ودر مورد سقوط اجسام انجام شد. آزمایشهای اولیه ای نیز در بیولوژی توسط پاستور ودیگران صورت گرفت.امروزه آزمایش در علوم پزشکی معمول وعادی است و به همین دلیل مردم عادی اغلب فکر می کنند که آزمایش مساوی است با علم فیزیک .در علوم انسانی که مسائل پیچیده ترند،کمتر از روشهای آزمایشی استفاده می شود.در این حوزه از علم مسائلی وجود دارد که یک طرح آزمایشی ساده نمی تواند به آنها پاسخگو باشد.هدف آزمایش تعیین شرایطی است که در آن شرایط پدیده معینی اتفاق می افتد.از نقطه نظر عملیاتی  آزمایش عبارت است از مطالعه متغیر مستقل بر متغیر وابسته .در واقع آزمایش به ما کمک می کند تا شرایطی را که از طریق آن عمل مشاهده انجام می شود ،اصلاح کنیم ودر نهایت به یک نتیجه دقیق برسیم.

پژوهش آزمایشی روشی است که به منظور بررسی روابط علت ومعلولی طراحی شده است.این روش ماراقادربه شناسایی روابط علی می سازد,زیرابه ما امکان می دهدتحت شرلیط کنترل شده,اثرات تغییرنظامداربک یا چندمتغیررا مشاهده کنیم.روش آزمایشی به سبب توانایی درشناسایی علیت,روشی علمی درحل مسئله بشمارمی آید.(کریستینس,1387)

مفهوم علیت

 علیت یکی ازاصطلاحاتی است که مردم  زیادآن رابکارمی برند,امااغلب معنای واقعی آن رانمی دانند.فلاسفه نیزدرباره ی معنای آن بحث ها کرده اند.ازنظرعامه مردم علیت به معنای ایجاد حادثه ای یا واقعه ای دراثردستکاری واقعه ای دیگراست.عقل سلیم می گویدعلیت ناظربرشرایطی است که یک رویداد(علت)رویداددیگری(معلول)راایجادمی کند.اماعلیت مفهومی پیچیده تری دارد.وقتی مردم ازاثرات رویدادبحث می کنند,مایلندازواژه های علت ومعلولی به طورغیررسمی استفاده کنند.مردم مایلندفرض کننددرمفهوم علیت ,عمل دستکاری نهفته است.اگرماچیزی رادستکاری کنیم انتظاررخداددیگری راداریم.

سالهاست فلاسفه به مشکلات همبسته بااستفاده ازواژه علیت می اندیشند.ازمعروفترین اندیشمندان دراین حوزه می توان به "جان استوارت میل"واصول چهارگانه او اشاره کرد.این اصول بنیادهای بسیاری ازروش های مورداستفاده درتحقیقات راشکل می دهند.اولین اصل روش توافق است.روش توافق,شناسایی عنصرمشترک درچندنمونه ازیک واقعه ورویداداست.دراین روش فردبامشاهده عناصرمشترک درچندنمونه ازیک رویداد,علیت راشناسایی می کند.دومین اصل روش تفاوت است.روش تفاوت شناسایی تاثیرات مختلف ناشی ازتغییرات فقط یک رویداداست.دراین روش شخص می کوشدبامشاهده نتایج متفاوت دردو وضعیتی که درتمام جنبه ها به جزیکی شبیه اند,علیت راشناسایی کند.اصل سوم روش مشترک توافق وتفاوت است .امتزاج وترکیب دوروش قبلی است.نخست ازروش توافق برای مشاهده عناصرمشترک استفاده می شودسپسفرضیه ای که مبنای روش تفاوت تدوین شده است,به محک گذاشته می شود.اصل چهارم روش تغییرهمانندنام داردکهشناسایی تغییرات موازی دردومتغیرایت.طبق این روش متغیریاعلت است یامعلول,یابامتغیردیگری ازطریق روابط علی مرتبط است.درصورتی که تغییر درمتغیری موجب تغییری موازی درمتغیردیگری شود,بین آندوروابط علی موجوداست.به تعبیربرخی مولفان ,این اصل همان روش همبستگی است.امابرخی دیگر معتقدندکههرگاه پژوهش همبستگی تحت این اصل قرارگیرند,شخص استنباط روابط علی رابرپایه ای سست بنا کرده است,زیرابه کمک روش همبستگی فقط به توصیف روابط علی می پردازیم.شناسایی علیت مستلزم دستکاری مستقیم متغیرهای موردنطر است.بدین معنی که برای اقامه اصل علیت بایدشرایط لازم وکافی وجودداشته باشد.شرط لازم ,شرطی است که بایدوجودداشته باشدتاتاثیرصورت گیرد.شرط کافی شرطی است که همواره اثرتحت مطالعه (معلول )را  ا یجادمی کند.(پایا,1383).

عاوه براین درجستجوی رابطه ی علی پژوهشگراجتماعی همچون سایر پژوهشگران به خصوص روانشناسان وروانکاوان

با تاکید بر قانون تک متغیری ، کوشش می کند کلیه عوامل به استثنای عامل آزمایشی را کنترل کندبه این ترتیب نتایجی حاصل می شود که ناشی از متغیر آزمایشی است . اما کنترل کلیه شرایط حتی در علوم فیزیکی نیز به ندرت امکان پذیر است.

در پژوهشهای علوم انسانی به ندرت می توان کلیه عوامل به استثنای متغیر آزمایشی را در گروههای پژوهشی یکسان نگه داشت. اگر پژوهشگر نتواند این متغیر ها را کنترل کند نتایج توام با اشتباه خواهد بود.

دواس معتقداست که علیت رامی توان به دوطریق درنظرگرفت:به صورت جبری وبه صورت احتمالی.فردی سیگاری که سیگارکشیدن راعلت سرطان نمی داندبه این دلیل که خودش سیگاری قهاری است اماسرطان ندارد,مصداقی ازعلیت جبری است.تاکیدکارشناسان بهداشتی براین که احتمال ابتلابه سرطان دربین سیگاری ها بیشتراست مصداقی ازعلیت احتمالی است.به ندرت می توان مفهوم علیت جبری رادرعلوم اجتماعی پیداکرد.(دواس,23)

تفاوت روش آزمایشی با سایرروشهای پژوهشی

آزمایش با سایر روشهای پژوهشی، بر اساس اینکه مشاهده در شرایط طبیعی صورت گرفته یا در شرایطی که به منظور اجرای عملیاتی بر روی یک عامل و بررسی نتایج آن ایجاد شده است ، تفاوت دارد . در مقایسه با روش زمینه یابی در آزمایش مراحلی تهیه وتنظیم می شود که از طریق آن وقوع عاملی که عملکرد آن مورد پژوهش است میسر می شود و تاثیر سایر عوامل کنترل می شود . بدینوسیله رابطه بین پدیده ها شناسایی می شود .

از محاسن روش آزمایش این است که هم اقتصادی است وهم دقیق. آزمایش به پژوهشگر این امکان را می دهد که منتظر وقوع تصادفی عامل مورد آزمایش تحت شرایط معین و کنترل نشده نباشد، بلکه خود زمان اجرای متغیر یا عامل مورد آزمایش را در شرایط معین وکنترل شده تعیین می کند.چون شرایط اجرای آزمایش متغیر است ، بنابراین پژوهشگر می تواند با توجه به هدف پژوهش در متغیر مستقل دستکاری به عمل آورد و تاثیر آن را بر متغیر وابسته ارزشیابی کند. این عوامل باعث می شود که پژوهشگر پاسخ دقیق سوال مورد پژوهش را دریابد. در حالی که تمام علوم بر  مشاهده متکی هستند. آزمایش به پژوهشگر کمک می کند تا در شرایط کنترل شده دقت مشاهده خود را افزایش دهد. 

انواع تحقیق آزمایشی:

طرح آزمایشی به سه طریق متفاوت اجرا می گردد:درآزمایشگاه؛درمیدان وباسودجستن ازرویدادهای طبیعی.

آزمایش آزمایشگاهی:

دراین آزمایش هردوگروه آزمایشی وکنترل جزمداخله آزمایش دقیقادرمعرض محیط یکسانی قرارمی گیرند.این امربااستانداردوکنترل کردن محیط وتمام وقایع بین دومقطع زمانی تحقق می یابد.حداکثرکنترل برمحیط اعمال می شودتاتضمین شودکه تنهادلیل ممکن تفاوت گروه هادرزمان دوم همانا تمهید متفاوت(تمهیدآزمایش)است.طرح ریزی مطالعه ای برای آزمون اثربخشی تجسم تصویری تصادفات شدیدرانندگی ناشی ازمصرف الکل برنگرش به رانندگی بامصرف الکل مصداقی ازآزمایش آزمایشگاهی است.مشارکت کنندگان به طورتصادفی بین گروه ازمایشی  وگروه کنترل توزیع می شوندودیدگاهشان درباره جریمه مناسب برای رانندگانی که الکل مصرف کرده اند,پرسیده می شود.سپس فیلمی درباره تصادفات ناشی ازمصرف الکل برای گروه آزمایشی نمایش می دهند.برای اعضای گروه دیگراین فیلم نمایش داده نمی شود.مدت زمان معینی بعدازنمایش فیلم دوباره دیدگاه اعضای هرگروه درباره جریمه رانندگی با مصرف الکل پرسیده می شود.اگرمیزان تغییردیدگاه گروه آزمایشی بیشترازگروه کنترل باشدمنطقی است که فرض کنیم دیدن فیلم باعث این تغیی بیشترشده است.محیط آزمایشگاه محقق راقادربه کنترل همه چیزمی کندبه گونه ای کهتنها تفاوت دوگروه ,تفاوت دردیدن یاندیدن فیلم است.

آزمایش آزمایشگاهی بااثربخشی گسترده ای درعلوم فیزیکی وبیولوژیکی به کاررفته است.امابه دلایل متعددروش شناسی ,عملی واخلاقی کاربردآن درتحقیقات اجتماعی محدودبوده است.

آزمایش میدانی:

دانشمندان اجتماعی به دلیل تصنعی بودن وغیرعملی بودن آزمایش آزمایشگاهی طرح های آزمایش درمحیط های واقعی ایجادکرده انددرآزمایش میدانی؛محقق گروه آزمایش وکنترل راباانتساب تصادفی افرادتشکیل می دهد.مداخله ازمایش در(میدان),محیط زندگی واقعی به منزله آزمایشگاه صورت می گیرد.این رویکردبه ویژه درمیان محققانی رواج یافته است که به ارزیابی سیاست های اجتماعی وبرنامه های آزمایشی می پردازند.

اگرازمایش آزمایشگاهی گرفتارمسایل تصنعی بودن است ,آزمایش میدانی بامسایل برخاسته ازکنترل ناکافی رویدادهادرفاصله دوزمان روبرواست.این خظروجودداردکه عامل هرنوع تغییرمشاهده شده ای رویدادهای کنترل نشده باشندتامداخله آزمایش.

آزمایش طبیعی:

آزمایش طبیعی متکی بررویدادهایی است که به طورطبیعی رخ می دهندوبه منزله مداخله بشمارمی آیندتامداخله کنترل شده آزمایشگر.اگربتوانیم وقوع رخدادی راپیش بینی کنیم می توانیم اطلاعات قبل وبعدازاثرآن راگرداوری کنیم.همچنین می توانیم درپی پیداکردن گروه مقایسه ای باشیم که درمعرض رویدادنیست تابه تفسیرنتایج کمک کند.برای مثال آزمایش طبیعی برای مطالعه طلاق توافقی برمیزان طلاق مناسب است.بدین منظورمی توانیم میزان طلاق راقبل وبعدازقانونی شدن طلاق توافقی دریک کشوررابامیزان تغییرات طلاق درکشورمشابهی مقایسه کنیمکه طلاق توافقی درآنجا قانونی نیست.

شکل دیگرآزمایش طبیعی می تواندتشکیل گروه آزمایشی وکنترل بعدازوقوع مداخله باشد.برای مثال فرض کنیم درپی تعیین اثربازگشت زنان به کاربرتقسیم وظایف خانه داری وبچه داری بین والدین هستیم.می توان اطلاعات پایه ای درباره تقسیم کارخانه بین زوجینی که زنان سرکارنیستندگرداوری کرد.سپس چندسال بعدبه همان نمونه مراجعه می کنیم وپیش بینی می کنیم که برخی اززنان به سرکاربرگشته اند.این دسته اززوجین رامی توان گروه آزمایشی به شمارآوردودسته ای اززنان راکه به سرکاربرنگشته اندگروه کنترل.تغییرات درتقسبم کارخانه این دوگروه رامقایسه می کنیم تااثربازگشت به کارمشخص شود.(دواس,2001, 90-86).

ویژگی های یک طرح آزمایشی:

هدف آزمایش عبارت است از تعیین روابط تابعی بین پدیده ها از طریق انتخاب طرح آزمایشی مناسب به منظور اجرای متغیر مستقل وکنترل عوامل مشتبه کننده ومزاحم . بنابراین یک آزمایش علمی دارای ویژگیهای ضروری زیر است:

1-کنترل:

عنصر اصلی واساسی آزمایش کنترول است .آزمایش باید به نحوی سازمان دهی شود که از تاثیر متغیرهای مزاحم که در فرضیه مطرح نشده اند ،جلوگیری کند.

برای این کار می توان از گروه دومی در آزمایش به نام گروه کنترل استفاده نمود که این گروه در کلیه جنبه ها شبیه گروه آزمایش هستند با این تفاوت که متغیر مستقل برای گروه کنترل اجرا نمی شود.

کنترول عوامل یا متغیرها در پژوهشهای علوم اجتماعی و علوم تربیتی کار بسیار دشواری است ، زیرا به خاطر آزمایش نمی توان نظام آموزشی یک واحد آموزشی را مختل کرد . از طرفی متغیرهای که باید کنترل شوند (مانند سن، هوش، انگیزه و .....)خیلی زیاد هستند. بنابرین در این علوم باید بین ملاحظات علمی وعملی سازش به عمل آورد.

۲- تصنعی وساختگی نبودن

این ملاک به ویژه در پژوهشهای آموزشی حایز اهمیت می باشد . به ویژه وقتی می خواهیم نتایج آزمایش را به شرایط واقعی تعمیم دهیم .

باید دقت نمود تا اعمال کنترل موجب مصنوعی شدن محیط پژوهش نشود و در نتیجه یافته های آزمایش بی معنی ومغایر با واقعیتهای موجود نگردد.

پیج(page ) مشکل کنترل در تحقیق آزمایشی را ،کنترلی که از طریق آن بتوان  به یافته های قابل تعمیم دست یافت ،مورد بحث قرار داده است . حتی در علوم مقداری (کمی) ،که تاکید زیادی بر قابلیت تعمیم پذیری یافته های پژوهش می شود گاه ضرورت کنترل شرایط آزمایش موجب مصنوعی یا ساختگی شدن موقعیت آزمایشی ودر نتایج غیر قابل قبول بودن یافته ها می شود. او معتقد است تاموقعی که شرایط کنترلی بر نتایج آزمایش تاثیر نداشته باشد ،نمی توان دریافت که چه عواملی موجب نتایج به دست آمده  شده است .وی عقیده دارد که در تحقیق آزمایشی تکرار پذیری اهمیت بیشتری از قابلیت تعمیم پذیری دارد و به همین دلیل پژوهشگر می تواند قابلیت تعمیم یافته های پژوهش را فدای تکرار پذیری کند. از طرف دیگر عمل گراها بر کاربرد نتایج حاصل از شرایط واقعی تاکید می کنند .و معتقدند که یافته های پژوهش باید کاربرد عملی داشته باشند.

در پژوهشهای کاربردی به خاطر دستیابی به پاسخ مسائل علمی اغلب دقت و اعتبار علمی قربانی      می شود. به همان اندازه که پژوهشگر کنترل دقیقی بر موقعیت آزمایشی اعمال می کند ،شرایط آزمایشی به طور خودکار با وضعیت معمولی متفاوت می شود وبا این عمل مسئله خود را دگرگون می سازد وبه این طریق کاربرد یافته های پژوهشی خود را غیر قابل انتقال  به  موقعیت های واقعی می سازد .

3-مقایسه:

در پژوهش آزمایشی اولین هدف کنترل تمام متغیرهایی است که با موقعیتهای آزمایشی رابطه دارند. چون خصوصا در علوم انسانی وتحقیقاتی که بر روی انسان انجام می گیرد. کنترل کامل امکان پذیر نیست وبرای تعیین اینکه نتایج حاصله ،متاثر از اجرای متغیر آزمایشی است یا سایر متغیرهای مشتبه کننده ،پژوهشگر باید تاثیر کلیه متغیرهایی را که کنترل نشده اند از طریق انتخاب و نگارش آنها در شرایط مختلف آزمایشی حذف یا خنثی کند.به همین منظور در برخی از پژوهشها از گروه یا گروههای کنترل استفاده می شود تا بتوان نتایج حاصله از انجام آزمایش را با شرایط طبیعی مقایسه نمود.بامقایسه کردن مرجعی فراهم می شودکه درآن چارچوبتلاش می شودبه معنای یافته های خاصی پی ببریم.این مقایسه هابین عوامل مختلف(برحسب متغیرها)؛گروههای مختلف ویادرزمان های مختلف صورت می گیرد.

4-کسب اطلاعات کافی از دادهها:

برای آزمون فرضیه های آزمایشی تدوین شده اطلاعات و داده ها باید وجود داشته باشد. دادهها باید به صورتی تدوین وتنظیم شوند که بتوان برای آنها آزمون وشاخصهای آماری وضروری را انتخاب وبا دقت هرچه بیشتر اجرا ونتایج را تجزیه وتحلیل ونتایج ممکن را از آنها استخراج نمود.

5- داده های ناخالص:

داده ها باید اثرهای آزمایشی را به طور کافی منعکس کنند ونباید ناشی از ضعف اندازه گیری یا خطا در آزمایش باشند. آزمودنیهای گروه های مختلف نباید در تعامل با یکدیگر باشند تا اثر متغیرآزمایشی خنثی یا به صورت نادرستی تشدید شوند.

6- عدم مشتبه شدن متغیرها در فرایند آزمایش

این ملاک رابطه نزدیکی با کفایت کنترل آزمایشی دارد.در آزمایش ممکن است متغیرهای دیگری که بر متغیر وابسته تاثیر دارند ،وجود داشته باشد .در چنین شرایطی اثر این گونه متغیر ها نباید با تاثیر متغیر آزمایشی مشتبه شود. در برخی از پژوهشها ، به رغم کنترل متغیرهایی که به نحوی ممکن است نتایج تحقیق را به مخاطره بیندازند وهمچنین انتخاب وجایگزینی تصادفی آزمودنیها در گروههای آزمایش وکنترل ، در نتایج خطاهایی مشاهده می شود. برای کاهش یا کنترل این خطا از طریق تکرار آزمایش امکان پذیر است. بنابراین به جای مقایسه یک گروه کنترل با یک گروه آزمایش، در یک بررسی چندین گروه کنترل با چندین گروه آزمایش مورد مقایسه قرار می گیرند.

۷- معرف بودن:

پژوهشگر معمولا علاقه مند است نتایج آزمایش را به جامعه ای که نمونه را از آن انتخاب کرده است ، تعمیم دهد . به منظور دستیابی به این هدف باید نمونه او معرف و نماینده واقعی جامعه باشد . برای تحقق این هدف آزمودنیهارا به صورت تصادفی انتخاب و آنهارا با همین روش در شرایط مختلف آزمایشی جایگزین می کند.

8-امساک گری:

با فرض یکسان بودن سایر ویژگیها ،یک طرح ساده نسبت به یک طرح پیچیده ارجحیت دارد. به عبارت دیگر ، طرح آزمایشی مناسب طرحی است که با به کار گیری حداقل متغیر به حداکثر نتیجه برسد.

مراحل روش آزمایشی:

1- انتخاب مسئله

2-مطالعه منابع مربوط به موضوع مورد آزمایش

3-صورتبندی کردن فرضیه

4-تعاریف عملیاتی

5-تعریف وتعیین جامعه

6-انتخاب نمونه

7-تهیه وتنظیم طرح آزمایشی

8-اجرای آزمایشها

9-اندازه گیری متغیرها

10-تجزیه وتحلیل داده های جمع آوری شده

11- استخراج نتایج

12-گزارش نتایج

ابعادطرح تحقیق آزمایشی:

شش عنصرعمده درطرح تحقیق آزمایشی عبارتنداز:

1-تعدادگروههادرطرح تحقیق

2-تعدادمراحل سنجش پیش آزمون

3-تعدادمراحل سنجش پس آزمون

4-روش تخصیص موردها به گروهها

5-ماهیت مداخله

6-تعدادمداخله ها(دواس؛75)

کاربندی روش آزمایشی:

محورطرح آزمایش کلاسیک دو متغیر است :متغیرمستقل(علت یامداخله)ومتغیروابسته(معلول یانتیجه).هدف طرح برطرف کردن تاثیرسایرمتغیرها به منظور مشاهده آشکاراثرمداخله می باشد.

اگربخواهیم فرضیه:"هرچه پیوستن به گروه دشوارتر,مطلوبیت گروه بیشتر"راآزمون کنیم,شرایط سخت عضویت درگروه متغیر مستقل ومطلوبیت گروه متغیروابسته خواهد بود.به منظور آزمون این فرضیه بایداقدامات زیرمعمول گردد:

ابتدابایدگروههای آزمایشی وکنترل تشکیل وآزمودنیها به این گروهها انتخاب شوند.برای این کاریا بایدازروش تصادفی استفاده کنیم ویادرصورتی تعدادجامعه آماری کم ونسبت به صفات وخصوصیات موردمطالعه آنها اطلاعاتی داریم ازهمتاسازی استفاده کنیم,چراکه گروهها قبل ازمداخله بایدازتمام جوانب ذیربط یکسان باشند.

درمرحله دوم باید مطلوبیت مشهودعضویت گروه با ابزاری مناسب(ازطریق طیف لیکرت)اندازه گیری شود.برای این کاربایدپس ازتعریف عملیاتی متغیرموردمطالعه معیارهای اندازه گیری مثل تعهدبه گروه,صرف وقت زیادبرای کارهای گروه و..رامشحص کرده ازطریق یک پیوستارمیزان مطوبیت گروه برای اعضا رامشخص نمائیم.

درگام سوم ؛شرایط سخت عضویت درگروه(مثل محدودیت عضویت,طولانی بودن انتظار,حق غضویت سنگین و...) رابرای گروه آزمایشی اعمال کرده ودرگروه کنترل اعمال نمی کنیم.

درگام چهارم مطلوبیت عضویت درگروه را درهردوگروه آزمایشی وکنترل براساس ابزارتعیین شده اندازه گیری کرده ,نتایج بدست آمده براساس روش آماری مناسب مقایسه می گردد.

اعتبار آزمایش

رعایت ملاکهای که برای یک آزمایش خوب تدوین وتنظیم می شود موجب افزایش اعتبار آزمایش می شود ؛ هر طرح آزمایشی باید دارای دو اعتبار درونی وبیرونی باشد.

الف:اعتبار درونی:

این اعتبار با توانا ساختن پژوهشگر در جمع آوری اطلاعات و تجزیه وتحلیل آنها،با حذف کلیه عوامل مداخله گر، و تعبیر وتفسیر درست آنها سرو کار دارد.به هنگام بررسی اعتبار درونی هر طرح تحقیقی محقق از خود سوال می کند که آیا متغیر مستقل  در متغیر وابسته ایجاد تغییر کرده است یا نه ؟ مابایداطمینان حاصل کنیم که زرح تحقیق می تواندتائیدکننده نتیجه گیری های علی باشدکه ادعای آن راداریم. باید مطمئن بود که متغیرهای مزاحم تاثیری در متغیر وابسته نداشته اند.

 متغیرهای مزاحم:

1-رخدادهای همزمان با انجام تحقیق :

  گاهی اوقات آزمودنیها تجاربی کسب می کنند که ناشی از دخالت متغیر مستقل نیست بلکه تحت تاثیر عوامل دیگری است و بر متغیر وابسته تاثیر دارند. در چنین شرایطی محقق نمی تواند ادعا کند یافته های تحقیق تاشی از  اجرای متغیر مستقل است.درحین انجام تحقیق وقایع پیش بینی نشده ای ممکن است برمتغیرمستقل تاثیر بگذارند.هرچه زمان آزمایش طولانی ترباشداحتمال زیادی می رودکه وقایع همزمان اعتبارتحقیق راخدشه دارسازند.(خویی نژاد:154).

ممکن است برخی رویدادهای خارجی که محقق نمی تواندآنهاراکنترل کندبرعملکردافرادموردمطالعه تاثیرمثبت یامنفی بگذارند.عواملی مانندآتش سوزی یاگوش دادن به سخنرانی,مشاهده یک فیلم هیجانی و...ممکن است برعملکردآزمودنی هاموثرواقع شوند.این گونه عوامل اجتماعی ممکن است درگروههای موردمطالعه اثرهای متفاوتی برجای بگذارند.درآزمایش های میدانی که خارج ازموقعیت آزمایشگاهی انجام می گیرند,کنترل این نوع متغیرها درعمل ناممکن است.ازطرف دیگرمحقق نمی تواندمیزان تاثیراین متغیرهای ناخواسته رادرمتغیروابسته اندازه گیری کند.بنابراین اونخواهدتوانست تغییرات حاصل ازاین عوامل رادرعملکدآزمودنی ها,ازتغییرات ناشی ازمتغیرمستقل جداسازدوبه این سبب اعتباردرونی تحقیق موردتهدیدقرارمی گیرد(پاشاشربفی:124)

2- بلوغ روانی وفیزیولوژیکی(رشد) :

جریانهای بلوغ که به هنگام اجرای تحقیق در آزمودنی ها به وقوع می پیوندد ، ممکن است در شیوه رفتار آنها تاثیر بگذارد . به عنوان مثال اگر عده ای از آزمودنی ها پاسخ بهتر یا بدتری به پس آزمون بدهند علت آن ممکن است تاثیر متغیر مستغل نباشد ،بلکه این باشد کهآنها پخته تر شده اند ، علاقه خود راازدست داده یا خسته شده اند.در چنین شرایطی تاثیر سن ، علاقه وخستگی با اثر متغیر مستقل آمیخته است.

3- اجرای پیش آزمون:

پیش آزمون به آزمونی گفته می شود که قبل از اجرای متغیر مستقل وبه منظور اندازه گیری رفتار ورودی آزمودنی ها اجرا می شود. پیش آزمون ممکن است موجب هشیاری و کسب تجارب در آزمودنیها گردد،به نحوی که هشیاری و تجارب کسب شده از پیش آزمون را در موقع پاسخ گویی به پس آزمون مورد استفاده قرار گیرد .دراین صورت پاسخگویی آنها ناشی از تاثیر متغیر مستقل نخواهد بود بلکه به دلیل کسب اطلاعات وتجارب لازم ازاجرای پیش آزمون خواهدبود.

4- نحوه اجرای وسایل اندازه گیری:

تغییر در وسایل اندازه گیری می تواند در یافته ها تاثیر داشته باشد. برای مثال اگر رفتار یکسانی توسط محققان مختلفی نشود، در شرایط مصاحبه تغییری رخ دهد، نمرات یک آزمون توسط افراد مختلفی

نمرگذاری  شود  یا پس آزمون مشکل تر از پیش آزمون باشد ، در نتیجه اندازه گیری تغییر خواهد کرد.

در چنین شرایطی نمی توان مطمئن شد که تغییرات حاصله ناشی از دخالت متغیر مستقل بوده است ، بلکه امکان دارد که در اثر تغییر در شیوه اندازه گیری به دست آمده باشد.

۵- بازگشت آماری:

در برخی از تحقیقات تربیتی ،به ویژه آنهای که جنبه درمانی دارند، آزمودنی ها را بر اساس نمرات فوق العاده بالا یا برعکس فوق العاده پایین انتخاب می کنند. وقتی چنین انتخابی صورت می گیرد، ممکن است اثر بازگشتهای ابزار آماری به کار برده شده با اثر متغیر مستقل اشتباه شود.

6- تفاوتهای فردی آزمودنی ها:

اگر گروههای آزمایش وکنترل را در معرض یک متغیر مستقل قرار دهیم وپس از اتمام آزمایش ،به برسی نتایج آن آزمودنی ها را تحت آزمایش قرار دهیم ،نتایج حاصله ممکن است ناشی از تفاوتهای فردی آزمودنی ها باشد نه اجرای متغیر مستقل.

۷-افت آزمودنی ها :

چنانچه عده ای از آزمودنی ها (گروه کنترل یا آزمایش)بعد از دخالت متغیر مستقل ،تمایل به ادامه  همکاری نداشته باشند ومشارکت در تحقیق را رها سازند در چنین شرایطی نمی توان نتایج حاصل از تحقیق را ناشی از دخالت متغیر مستقل دانست.

8- کنش متقابل بین بعضی از عوامی که نامبرده شد:

الف:بلوغ روانی وفیزیولوژیکی با انتخاب آزمودنی ها

ب: انتخاب آزمودنی ها با رویدادها همزمان با اجرای تحقیق

اگر گروههای آزمایش وکنترل نمرات یکسانی در پیش آزمون داشته باشند ، برخی از اختلافات فردی نظیر هوش ،انگیزه ورغبت ممکن است موجب شود که یکی از این گروهها در پس آزمون نمرات بالاتری کسب کنند. این افزایش نمره ممکن است در اثر دخالت متغیر مستقل نباشد بلکه فقط به دلیل تفاوتهای فردی باشد. به همین دلیل در مقایسه نتایج مطالعاتی که آزمودنیها ی آنها به صورت داوطلب  انتخاب می شوند ومطالعاتی که آزمودنیهای آنها به صورت تصادفی انتخاب شده اند باید شک کرد.

به عنوان مثال برنامه ی ویژه ای برای اصلاح خواندن متون انگلیسی برای 40 نفر می خواهیم اجرا کنیم ،20 نفر داوطلبانه وارد برنامه می شوند و20 نفر هم به صورت انتخاب تصادفی ،گروه داوطلب ممکن است به دلیل دارا بودن علاقه، رغبت ،و هوش پیشرفت بیشتری حاصل کند . بنا براین نمی توان عنوان کرد پیشرفت گروه داوطلب تنها به خاطر اجرای برنامه بوده است.

ب:اعتبار بیرونی:

کنترل عوامل ذکر شده در مورد اعتبار بیرونی تحقیق به نظر کافی نیست وتوجه به تعمیم  یافته های تحقیق نیز الزامی است . پژوهشگر باید بتواند به جواب سولاتی نظیر اینکه آیا یافته های تحقیق قابل اطمینان است؟ونتایج حاصله چه جامعه وموقعیت جغرافیایی وچه نوع متغیری قابل تعمیم است؟ پاسخ گوید.

در صورتی می توان به اعتبار بیرونی طرحی متکی بود که قبل از اجرای آن ،جامعه مورد مطالعه به طور دقیق تعریف شده باشد.

بررسی اعتبار بیرونی یک تحقیق مستلزم کنترل دقیق عوامل زیر است:

1-کنش متقابل بین انتخاب آزمودنیها ومتغیر مستقل:

ویژگیهای آزمودنیهایی که جهت مشارکت در تحقیق انتخاب می شوند ،نقش تعیین کننده ای در تعمیم یافته های تحقیق دارند. به عنوان مثال انتخاب تصادفی متخلفین راهنمایی ورانندگی در تهران نمی تواند نمونه واقعی تمام متخلفین ایران باشد. میزان تحصیلات ،هوش ، وضعیت اقتصادی – اجتماعی متخلفین در تهران ممکن است موجب شود که متغیر مستقل (نصب علایم راهنمایی ورانندگی وآموزش به وسیله وسایل ارتباط جمعی)تاثیر بیشتری داشته باشد.

۲-واکنشهای ناشی از تاثیر پیش آزمون:

اجرای پیش آزمون ممکن است قابلیت تعمیم نتایج حاصله را محدود سازد و پیش آزمون ممکن است رغبت وعلاقه آزمودنیهارا کاهش یا افزایش دهد.حتی گاهی ممکن است توجه آنهارا به مسائل یا حوادثی که در حالت عادی به آنها توجهی نداشتند جلب کند. در نتیجه این گونه آزمودنیها را نمی توان نماینده واقعی جامعه ای که از آن انتخاب شده اند دانست.

3- واکنش ناشی از روش های تحقیق:

روشها ووسایل انجام تحقیق می تواند قابلیت تعمیم یافته های مطالعه را محدود سازد . اگر وسایل و        شیوه های انجام تحقیق به آزمودنی ها این آگاهی را بدهد که آنها در یک مطالعه تحقیقی شرکت دارند. ممکن است مبادرت به رفتاری نمایند که با رفتار آنها در حالت طبیعی و عادی مغایرت داشته باشد . بنابر این اگر آزمودنی ها احساس نمایند که رفتار آنها مورد اندازه گیری و تحت مراقبت است، نتایج تحقیق قابل تعمیم به نمونه های دیگر جامعه نیست.

4-مزاحمتهای ناشی از قرار گرفتن آزمودنی ها در معرض دخالت متغیر های مستقل متعدد:

هنگامی که ازمودنی ها در معرض دو یا چند متغیر مستقل قرار گیرند ، تاثیر متغیر مستقل قبلی به متغیر مستقل بعدی انتقال پیدا می کند. بنابراین یافته های تحقیق فقط به آزمودنیهایی که به همین ترتیب در معرض متغیر مستقل قرار گیرند ،قابل تعمیم خواهد بود. به عنوان مثال ،چنانچه سه روش مختلف روانی در یک روز برای بیماران روانی معینی به کار ببریم ،روش قبلی در روشهای بعدی تاثیر خواهد گذاشت ویافته های تحقیق قابل تعمیم به جامعه ای که نمونه از آن انتخاب شده نخواهد بود.

طرح های آزمایشی

طرحهای آزمایشی به طرحهای گفته می شود که در انها امکان کنترل کامل و نمونه گیری و جایگزینی آزمودنی ها در شرایط مختلف ازمایشی وجود دارد. به عبارت دیگر این طرحها تمام منابعی که اعتبار درونی طرحای پژوهشی را به مخاطره می اندازند ،کنترل می کنند.

طرحهای آزمایشی به گونه های مختلف تدوین و به کار برده می شوند. که در زیربه نمونه ای از طرحهای

آزمایشی که مورد استفاده در غلوم تربیتی وسایرعلوم اجتماعی دارند اشاره می شود.

الف:طرح پس آزمون با گروه کنترل

در این طرح آزمودنی ها کاملا به صورت تصادفی انتخاب می شوندو با همین روش در گروههای آزمایش وکنترل جایگزین می شوند. به این معنی که یکی از این دوگروه به صورت تصادفی در معرض متغیر آزمایش قرار می گیرد ،ودیگری به عنوان گروه گواه وکنترل انتخاب و متغیر آزمایشی بر روی آن اجرا نمی شود. در پایان متغیر وابسته در هر دو گروه به وسیله پس آزمون مورد اندازه گیری قرارمی گیرد. طرح مورد بحث توانایی کنترل عواملی مانند رخدادهای همزمان با اجرای تحقیق و رشد رادارد. به علاوه ،چون گروهها به صورت تصادفی انتخاب می شوند ،گزینش ،بازگشتهای آماری و کن متقابل بین گزینش ورشد نیز کنترل می شود.

طرحهای آزمایشی به طرحهای گفته می شود که در انها امکان کنترل کامل و نمونه گیری و جایگزینی آزمودنی ها در شرایط مختلف ازمایشی وجود دارد. به عبارت دیگر این طرحها تمام منابعی که اعتبار درونی طرحهای پژوهشی را به مخاطره می اندازند ،کنترل می کنند.

طرحهای آزمایشی به گونه های مختلف تدوین و به کار برده می شوند. که در زیربه نمونه ای از طرحهای

آزمایشی که مورد استفاده در علوم تربیتی وسایرعلوم اجتماعی دارند اشاره می شود. 

ب: طرح پیش آزمون وپس آزمون با گروه کنترل

این طرح با افزودن پیش آزمون به طرح قبلی شکل می گیرد. در این طرح پس از انتخاب تصادفی  آمودنی ها و جایگزینی تصادفی درگروه های مختلف و قبل از اجرای متغیر مستقل آزمودنی ها در هردو گروه با پیش آزمون اندازه گیری می شوند. نقش پیش آزمون در این طرح کنترل ومقایسه است. و تعیین اینکه تغییر انجام شده ناشی از اجرای متغیر آزمایشی بوده یا عوامل دیگر .

ج: طرح چها گروهی سولومون

سولومن در سال 1949طرح ساده ای را مطرح می کند که از ترکیب دو طرح قبلی به وجود آمد.

یکی از عواملی که اعتبار بیرونی هر طرحی را به مخاطره می اندازد ، کنش متقابل بین پیش آزمون و رفتار مورد آزمایش است . چنانچه پیش آزمون موجب هوشیار شدن آزمودنی ها شود ، یافته تحقیق قابل تعمیم به جامعه ای که نمونه از آن انتخاب شده است نیست.

تدوین طرح فوق صرفا به خاطر کنترل مواردی است که در آنها پیش آزمون موجب هشیار شدن آزمودنی ها به   متغیر آزمایشی می شوند.در طرح مورد بحث دو گروه آزمایش و دو گروه کنترل وجود دارد و هر چهار گروه در پایان آزمایش با آزمونی یکسان ،اندازه گیری می شوند. 

تحلیل داده های آزمایشی:

اساستحلیل آزمایشی مقایسه گروهها است.آیا متغیرهایی که درمتغیرمستقل متفاوتند درمتغیروابسته نیزتفاوت دارند؟دریک طرح آزمایشی خوب تنها تفاوت گروهها بایدتفاوت "تمهیداتی" باشدکه درمعرض آن قرارداشته اند.هرچه اطمینان بیشتری داشته باشیم که گروهها جزدرزمینه متغیرمستقل(مداخله آزمایش)یکسان انداطمینان بیشتری خواهیم داشت که تفاوت گروههادرزمینه متغیرمعلول ناشی ازمداخله آزمایشی است.درمقایسه کردن بایدبرسه نکته تاکیدکرد:

1-محورمقایسه گروهها هستند,نه افراد

2-بایدمشخص کنیم کهتفاوت گروه آزمایشی وگروه کنترل چقدربایدباشدتابتوان به اهمیت تفاوت استنادکرد.

3-مقایسه گروههادرزمینه متغیرمعلول صورت می گیرد.

تکنیک های فراوانی برای تحلیل داده های آزمایش وجوددارد.گستره تکنیک ها به خاطرگستره انواع متغیرها وشکل های گوناگون داده های گردآوری شده است.دواس(2001)برای انتخاب روش تحلیل مناسب ده پرسش طرح کرده است:

1-چه نوع نمونه ای داریم؟ احتمالی یاغیراحتمالی

2-سطح سنجش متغیرمعلول چیست؟ اسمی,ترتیبی,فاصله ای یانسبتی

3-چندتاگروه مورد مقایسه قرارمی گیرد؟یک,دو,سه یابیشتر

4-چندنفربه گروههاانتساب می شوند؟ نمونه هامستقل ازهم اند؟یاازنوع جفت شده اند؟

5-توزیع متغیرمعلول درجامعه چگونه است؟ نرمال یاغیرنرمال

6-آیا گروهها دارای  واریانس مشابهی درمتغیرمعلول اند؟ واریانس برابریانابرابر

7-چه مقایسه گروهی لازم است؟گرایش مرکزی,تغییرپذیری/شکل توزیع,نسبت ها,پیوستگی ها

8-نحوه نمایش مقایسه گروهها چگونه باشد؟ جدول,نمودار,آماره های موجز,ترکیبی

9-چندتامتغیرمستقل وجوددارد؟یک,دویابیشتر

10-باتوصیف سروکارداریدیابااستنباط؟ توصیف الگوهادرنمونه,تعمیم ازروی نمونه یاهردو؟(

البته همه این پرسشها برای همه وضعیت ها لازم نیست.مناسبت برخی ازپرسش ها بهپرسش های قبلی بستگی دارد.(دواس:149)

منطق طرح آزمایش کلاسیک ایجاب می کندکه ازنمره تغییراستفاده کرد.هنگامی که پیش آزمون داریم می توانیم برای هرگروه تغییرنمره متغیرمعلول رادرپیش وبعدازمداخله بررسی کنیم.ازآنجا که می دانیم ممکن است گروه کنترل دستخوش تغییرناشی ازتغییرعواملی چون افت افرادنیزگرددبایدفرض کنیم که این تغییردرگروه آزمایش بیش ازگروه کنترل خواهدبود.برای مثال اگر میانگین هاراداشته باشیم باتوجه به تعدادگروهها می توانیم با استفاده ازآزمونt(دوگروه)ویاآزمونf(برایسه گروه وبیشتر)استفاده کنیم.

مزایای روش آزمایشی:

اولین وبرجسته ترین مزیت روش آزمایشی قوام روابط علی استنباط شده است.قوام استنباطی ناشی ازدرجه کنترل اعمال شده است.کنترل مهمترین ویژگی روش علمی است وروش آزمایشی امکان اعمال بیشترین درجه کنترل رابه آزمایشگرمی دهد.در آزمایش,شخص درجستجوی پاسخی خاص به پرسشی ویژه است.به منظوریافتن پاسخ های روشن,کنترل متغیرهای نامربوط ,باحذف یاثابت نگهداشتن اثرات آنها,ضروری تلقی می شود.باانجام آزمایش درآزمایشگاه اعمال چنین کنترلی قابل حصول است.

مزیت دوم روش آزمایشی توانایی دستکاری یک یاچندمتغیرانتخابی آزمایشگراست.درصورتی که پژوهشگرعلاقمندبه مطالعه اثرات ازدحام روی رفتارمعینی باشد,می تواندباتغییرات بسیاردقیق ونظام منددرتعدادافرادحاضردرمقدارفضایی ثابت ,ازدحام رادست کاری کند.همچنین اگرپژوهشگربه اثرات جنسبت شرکت کننده ودرجه ازدحام روی رفتارهای بعدی علاقمندباشد,بایدشرکت کنندگان زن ومردرادرشرایط ازدحام وغیرازدحام قراردهد.بدین ترتیب آزمایشگر قادربه دستکاری دقیق دومتغیراست.جنسیت شرکت کننده ودرجه ازدحام روش آزمایشی,فردراقادربه کنترل دقیق متغیرهای مورددستکاری ازطریق تعیین دقیق موقعیت های آزمایش می کند. بنابراین نتایج رامی توان به روشنی تفسیرکرد,زیراشرکت کنندگان درآزمایش دروهله نخست به متغیرهای ارائه شده توسط آزمایشگرپاسخ می گویند.

سومین مزیت روش آزمایشی ,عمل گرایانه بودن کامل آن است.این روش نتایجی بلندمدت ارائه می دهد,مطالعات جدیدی پیشنهادمی کندوشایدازهمه مهمترراه حل های عملی تری برای مسئله عرضه می دارد.(کریستینسن؛99)

کاستی های روش آزمایشی:

فراوان ترین وشدیدترین انتقادهابه روش آزمایشی این است که یافته های آزمایشگاهی درفضایی تصنعی وساختگی به دست آمده اندکه به همین دلیل تعمیم آن به موقعیت زندگی واقعی میسر نیست.موضوع تصنعی بودن هنگامی مسئله می شودکه فردبدون این بررسی که آیاامکان تعمیم یافته ها وجودداردیاخیر,اقدام به تعمیم یافته های آزمایشی خودکند.

ازدیگرمشکلات روش آزمایشی  می توان به طراحی آزمایش ووقت گیربودن آن اشاره کرد.

آخرین انتقادوارده به روش آزمایشی این است که درمقام روش کاوش علمی برای مطالعه رفتارآدمی نامناسب است.گادلین واینگل (1975)براین باورندکه به سبب برخی ازناهنجارهای ذاتی درروش آزمایشی ,این شیوه پارادایم نامناسبی برای رفتارآدمی محسوب می شود.آنها می گوینداین روش دیدگاهی راترویج می کندکه انسان هارااشیایی مکانیکی وقابل دستکاری می پندارد,زیراروانشناسی قرن بیستم آئینه تمام نمای روش مکانیکی ومفروضه های فیزیکدانان قرن نوزدهم است.(همان,100)

بحث ونتیجه گیری:

آزمایش موقعیتی است که درآن دست کم یک متغیرمستقل بوسیله پژوهشگر مورددستکاری یاتغییرقرارمی گیرد.برای تحقق این امرنیازبه طرح آزمایشی وجوددارد منظورازطرح آزمایشی "اجرای طرحی پیش ساخته برای تجربه کردن آن"است .به عبارتی طرح آزمایشی ساختاری است که بوسیله آن متغیرها دردرون آزمایش موقعیتی کسب کرده ,سازماندهی شده, یا به وجودمی آیند.تحقیق آزمایشی معمولادرردیف تحقیقات کمی قرارمی گیردکه طی آن محقق ازطریق کاربندی آزمایشی به جمع آوری دقیفق داده های موردنیازتحقیق اقدام ونسبت به تجزیه وتحلیل آنها می پردازد.برای کاربندی تحقیق آزمایشی محقق نسبت به تشکیل گروههای آزمایشی وکنترل براساس طرح ازقبل طراحی شده اقدام وسپس بااعمال متغیرمداخله گر سعی می کند تمامی عوامل مزاحم(سایرمتغیرهای تاثیرگذاربرمتغیروابسته)رابه دقت کنترل نمایدتابه نتایج وافعی دست یابد.

هدف ازطراحی تحقیق آزمایشی پی بردن به روابط علت ومعلولی بین متغیر های موردمطالعه است.بهمین جهت بایدمحقق بایدبا مفهوم وماهیت علیت آشناباشد.روابط علی راازسایرروابط تشخیص دهد.

تحقیق آزمایشی دارای ویژگی هایی است که آن راازسایرتحقیقات متمایز می سازد.مهمترین این ویژگی ها عبارتنداز:

کنترل آزمایشی,ساختگی نبودن آزمایش,مقلیسه گروهها,کسب اطلاعات کافی ازداده ها,معرف بودن وایجاز .

دراین تحقیق  بررسی اعتبارداده هابسیارمهم است.این امرهم ازجهت درونی وهم ازجهت بیرونی مطالعه می شود وعوامل تاثیرگذاربرهریک ازاین مسائل موردتوجه قرارمی گیرد.

درتحلیل داده های تحقیق آزمایشی روش های متعددی وجودداردکه متناسب با نوع داده هاوتعدادگروههای موردمطالعه می توان ازآنهابهره گرفت.

هرچندکه نسبت به استفاده ازتحقیق آزمایشی بخصوص نوع آزمایشگاهی آن دررشته های علوم انسانی دربین روش شناسان علوم انسانی اجماع وجودندارداما اصول وقواعدی که درتحقیق آزمایشی وجوددارد درهمه نوع تحقیق کاربردداشته وباید به آنها توجه شود.

منابع:

-اتسلندر,پیتر(1375).روشهای تجربی تحقیق اجتماعی.بیژن ,کاظم زاده.مشهد.آستان قدس رضوی.

-ادواردز,الن(1373).طرح آزمایشی درتحقیق روانی.سیده رقیه یثربی.تهران.سمت.

-بازرگان ,عباس ودیگران(1386).روش تحقیق درعلوم تربیتی.تهران.آگاه.

-ببی,ارل(1386)روش تحقیق درعلوم اجتماعی.رضافاضل.تهران.سمت.

-بونی,فیس.(1379).طرح آزمایشهاوروشهای آماری.هوشنگ طالبی ودیگران.تهران.سمت.

-پایا,علی(1362)درآمدی تاریخی به فلسفه علم.تهران.مرکزنشردانشگاهی

-خواجه نوری,عباسقلی(1380)روش تحقیق.تهران .دانشگاه تهران.

-خویی نژاد,غلامرضا(1380)روشهای پژوهش درعلوم تربیتی.تهران.سمت.

-دواس,والاس(1387)طرح تحقیق درتحقیقات اجتماعی.هوشنگ نایبی.تهران.آگاه.

-دیوئی,جان(1369)منطق تئوری تحقیق.علی شریعتمداری.تهران.دانشگاه تهران.

-راجردی,دیلر(1389)تحقیق دررسانه های جمعی.کاووس سیدامامی.تهران.سروش.

-ژاک بارزان,کراف(1385)پژوهشگران نوین.مجیدخیام دار,مریم جابر.تهران.سمت.

-ساعی,علی(1387)روش تحقیق درعلوم اجتماعی بارویکرد انتقادی.تهران.سمت.

 -سلتیز,یهودا(1346)روش تحقیق درعلوم اجتماعی.خسرومهندسی.تهران.موسسه تحقیقات اجتماعی.        

-ظهوری,قاسم(1378)کاربردروشهای تحقیق علوم اجتماعی درمدیریت.تهران.میر.

-کرلینجر(1377)مبانی پژوهش درعلوم رفتاری.حسن پاشا شریفی,نجفی زند.تهران.آوای نور.

-کریستینسن,لاری.بی(1387)روش شناسی آزمایشی.علی دلاور.تهران.رشد.

-گال,مردیت ودیگران(1387)روشهای تحقیق کمی وکیفی.رضا نصرودیگران.تهران.سمت.

-مولر,کاستلزودیگران(1391)استدلال آماری درجامعه شناسی.هوشنگ نایبی.تهران.نشرنی.

-نچمیاس وفرانکفورد(1390)روشهای پژوهش درعلوم اجتماعی.فاضل لاریجانی,رضا فاضلی.تهران.سروش.

-واینر,واینر(1369)اصول آماری درطرح آزمایش ها.زهره سرمدودیگران.تهران.نشردانشگاهی.

-ون دالن,دونالدبی(1373)مبانی پژوهش درعلوم تربیتی.جعفرنجفی زند.تهران.قومس.

-هومن,حیدرعلی(1384)شناخت روش علمی درعلوم رفتاری.تهران.پیک فرهنگ.

نوشته شده توسط صیاد گلشن  | لینک ثابت |